KRUCHY ROZEJM WOK\u00d3\u0141 IRANU I CIE\u015aNINA ORMUZ. CZY \u015aWIAT W\u0141A\u015aNIE WCHODZI W NOW\u0104 ER\u0118 GEOPOLITYKI?<\/p>\n\n\n\n
Na pierwszy rzut oka to tylko przerwa w walkach, ale stawka jest du\u017co wi\u0119ksza
W geopolityce najgro\u017aniejsze bywaj\u0105 nie zawsze same bomby, lecz chwile ciszy pomi\u0119dzy nimi. To w\u0142a\u015bnie wtedy \u015bwiat zaczyna liczy\u0107 straty, analizowa\u0107 ruchy i zadawa\u0107 sobie pytanie, kto naprawd\u0119 wyszed\u0142 z kryzysu silniejszy. <\/p>\n\n\n\n
Tak w\u0142a\u015bnie wygl\u0105da dzi\u015b sytuacja wok\u00f3\u0142 Iranu i Cie\u015bniny Ormuz. Z jednej strony pojawi\u0142 si\u0119 okres wzgl\u0119dnego uspokojenia po tygodniach napi\u0119\u0107. Z drugiej nikt rozs\u0105dny nie powie, \u017ce sprawa zosta\u0142a naprawd\u0119 zamkni\u0119ta.<\/p>\n\n\n\n
To nie jest zwyk\u0142a regionalna historia o kolejnym konflikcie gdzie\u015b daleko. Tu chodzi o jedno z najwa\u017cniejszych miejsc na mapie \u015bwiatowej gospodarki. Cie\u015bnina Ormuz to w\u0105ski morski przesmyk, przez kt\u00f3ry przechodzi ogromna cz\u0119\u015b\u0107 handlu rop\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Gdy wok\u00f3\u0142 tego miejsca robi si\u0119 niespokojnie, dr\u017cy nie tylko Bliski Wsch\u00f3d. Dr\u017c\u0105 ceny paliw, rynki finansowe i nerwy polityk\u00f3w na kilku kontynentach.
Ormuz to nie tylko geografia. To prawdziwy punkt nacisku na \u015bwiat
Wiele os\u00f3b s\u0142ysza\u0142o t\u0119 nazw\u0119, ale nie ka\u017cdy od razu czuje, jak wielkie ma ona znaczenie. Cie\u015bnina Ormuz \u0142\u0105czy Zatok\u0119 Persk\u0105 z oceanem i od lat pozostaje jednym z kluczowych szlak\u00f3w dla eksportu ropy i gazu. Je\u015bli ruch statk\u00f3w zostaje tam spowolniony, ograniczony albo obj\u0119ty gro\u017ab\u0105 ataku, ca\u0142y \u015bwiat odczuwa to niemal natychmiast.<\/p>\n\n\n\n
To troch\u0119 jak z g\u0142\u00f3wn\u0105 arteri\u0105 w mie\u015bcie. Gdy jest przejezdna, \u017cycie toczy si\u0119 normalnie. Kiedy pojawia si\u0119 blokada, wszystko zaczyna si\u0119 korkowa\u0107. W przypadku Ormuzu skutki s\u0105 po prostu du\u017co wi\u0119ksze. Tu nie chodzi o kilka sp\u00f3\u017anionych dostaw. Chodzi o energi\u0119, transport, inflacj\u0119 i stabilno\u015b\u0107 rynk\u00f3w.
I w\u0142a\u015bnie dlatego obecne napi\u0119cie wok\u00f3\u0142 tego miejsca jest tak wa\u017cne. Nie dlatego, \u017ce nagle odkryto jego znaczenie, ale dlatego, \u017ce po raz kolejny przypomnia\u0142o ono \u015bwiatu, jak krucha jest dotychczasowa r\u00f3wnowaga.<\/p>\n\n\n\n
Teheran pr\u00f3buje pokaza\u0107, \u017ce potrafi narzuca\u0107 warunki
Iran od dawna wie, \u017ce jego po\u0142o\u017cenie geograficzne daje mu narz\u0119dzie nacisku, kt\u00f3rego nie mo\u017cna lekcewa\u017cy\u0107. Nie musi kontrolowa\u0107 ca\u0142ego \u015bwiatowego rynku energii, \u017ceby wp\u0142ywa\u0107 na nastroje i decyzje innych. Wystarczy, \u017ce poka\u017ce, i\u017c jest w stanie zak\u0142\u00f3ci\u0107 jeden z najwa\u017cniejszych szlak\u00f3w transportowych na \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n
To w\u0142a\u015bnie jest dzi\u015b najciekawsze. Nie tylko sam konflikt, ale sygna\u0142, jaki wysy\u0142a Teheran. Chodzi o pokazanie, \u017ce nie jest ju\u017c wy\u0142\u0105cznie pa\u0144stwem reaguj\u0105cym na ruchy wielkich graczy, lecz kim\u015b, kto sam potrafi przesuwa\u0107 figury na szachownicy. Dla jego przeciwnik\u00f3w to z\u0142a wiadomo\u015b\u0107. Dla jego partner\u00f3w i potencjalnych sojusznik\u00f3w to dow\u00f3d, \u017ce warto traktowa\u0107 go powa\u017cnie.
W polityce mi\u0119dzynarodowej liczy si\u0119 nie tylko si\u0142a militarna. Liczy si\u0119 te\u017c zdolno\u015b\u0107 do wywo\u0142ywania niepewno\u015bci. A Iran w\u0142a\u015bnie to robi bardzo skutecznie.<\/p>\n\n\n\n
Stary model bezpiecze\u0144stwa zaczyna si\u0119 chwia\u0107
Przez lata \u015bwiat przyzwyczai\u0142 si\u0119 do do\u015b\u0107 prostego uk\u0142adu. Kraje Zatoki wydobywa\u0142y rop\u0119. Rynki handlowa\u0142y ni\u0105 na globaln\u0105 skal\u0119. Zach\u00f3d, a przede wszystkim Stany Zjednoczone, gwarantowa\u0142 bezpiecze\u0144stwo \u017ceglugi. Ten model nie by\u0142 idealny, ale dzia\u0142a\u0142 na tyle d\u0142ugo, \u017ce wielu uzna\u0142o go za co\u015b sta\u0142ego.
Dzi\u015b coraz wyra\u017aniej wida\u0107, \u017ce ta konstrukcja si\u0119 zu\u017cywa. Je\u015bli armatorzy, inwestorzy i pa\u0144stwa zaczynaj\u0105 w\u0105tpi\u0107, czy kluczowy szlak b\u0119dzie naprawd\u0119 bezpieczny, to sama obecno\u015b\u0107 ameryka\u0144skiej pot\u0119gi przestaje wystarcza\u0107 jako uspokojenie. A kiedy wiara w ochron\u0119 s\u0142abnie, zaczyna si\u0119 szukanie nowych uk\u0142ad\u00f3w, nowych gwarancji i nowych partner\u00f3w.
To w\u0142a\u015bnie w takich momentach \u015bwiatowa polityka skr\u0119ca w now\u0105 stron\u0119. Nie z dnia na dzie\u0144, ale w\u0142a\u015bnie poprzez takie kryzysy, kt\u00f3re podkopuj\u0105 stare pewniki.
Rosja i Chiny patrz\u0105 na ten kryzys zupe\u0142nie inaczej ni\u017c Zach\u00f3d
Dla Zachodu napi\u0119cia wok\u00f3\u0142 Iranu i Ormuzu oznaczaj\u0105 przede wszystkim zagro\u017cenie. Dla Chin i Rosji to tak\u017ce okazja. Oczywi\u015bcie ka\u017cda z tych stolic patrzy na spraw\u0119 inaczej, ale wsp\u00f3lny mianownik jest do\u015b\u0107 prosty: os\u0142abienie zachodniej przewidywalno\u015bci dzia\u0142a na ich korzy\u015b\u0107.
Chiny my\u015bl\u0105 przede wszystkim kategoriami dostaw, szlak\u00f3w handlowych i stabilno\u015bci energetycznej.
Nie chc\u0105 chaosu, bo chaos szkodzi biznesowi. Ale r\u00f3wnocze\u015bnie dobrze widz\u0105, \u017ce ka\u017cdy kryzys os\u0142abiaj\u0105cy pozycj\u0119 Stan\u00f3w Zjednoczonych zwi\u0119ksza ich w\u0142asne pole manewru. Je\u015bli Pekin mo\u017ce pokaza\u0107 si\u0119 jako pragmatyczny partner, spokojny gracz i po\u015brednik, to zyskuje politycznie nawet wtedy, gdy sam konflikt go nie cieszy.
Rosja z kolei tradycyjnie korzysta na dro\u017cszej ropie i na ka\u017cdej sytuacji, kt\u00f3ra podwa\u017ca dominacj\u0119 Zachodu. Im bardziej \u015bwiat wygl\u0105da na podzielony i wielobiegunowy, tym \u0142atwiej Moskwie opowiada\u0107 swoj\u0105 ulubion\u0105 histori\u0119: \u017ce era jednego centrum si\u0142y dobiega ko\u0144ca.
Pa\u0144stwa Zatoki te\u017c zaczynaj\u0105 my\u015ble\u0107 bardziej pragmatycznie
To kolejny bardzo ciekawy w\u0105tek. Kraje Zatoki Perskiej od dawna graj\u0105 ostro\u017cnie, ale coraz rzadziej chc\u0105 opiera\u0107 ca\u0142e swoje bezpiecze\u0144stwo na jednym partnerze. W regionie ro\u015bnie potrzeba bardziej elastycznej polityki. Mniej wiary w trwa\u0142e gwarancje, wi\u0119cej ch\u0142odnej kalkulacji.
Je\u015bli przysz\u0142o\u015b\u0107 eksportu energii ma zale\u017ce\u0107 od spokoju w Ormuzie, to naturalne staje si\u0119 pytanie, kto naprawd\u0119 potrafi ten spok\u00f3j zapewni\u0107. I w\u0142a\u015bnie tutaj zaczyna si\u0119 geopolityczna zmiana. Bo nie chodzi wy\u0142\u0105cznie o to, kto ma wi\u0119cej okr\u0119t\u00f3w. Chodzi o to, kto potrafi przekona\u0107 innych, \u017ce umie utrzyma\u0107 porz\u0105dek albo przynajmniej kontrolowa\u0107 chaos.
To trudny moment tak\u017ce dla Europy. Bo Europa jest blisko skutk\u00f3w, ale cz\u0119sto daleko od realnego wp\u0142ywu. A takie sytuacje bezlito\u015bnie pokazuj\u0105, kto rozdaje karty, a kto g\u0142\u00f3wnie reaguje na ruchy innych.
Najwi\u0119ksz\u0105 stawk\u0105 nie jest dzi\u015b sama ropa, tylko wiarygodno\u015b\u0107
Wiele os\u00f3b, s\u0142ysz\u0105c o Ormuzie, my\u015bli przede wszystkim o cenach paliw. To oczywi\u015bcie wa\u017cne, ale geopolitycznie stawka jest jeszcze wi\u0119ksza. Chodzi o wiarygodno\u015b\u0107 systemu. O to, czy \u015bwiat nadal wierzy, \u017ce najwa\u017cniejsze szlaki handlowe da si\u0119 zabezpieczy\u0107. O to, czy mocarstwa wci\u0105\u017c kontroluj\u0105 wydarzenia, czy raczej ju\u017c tylko pr\u00f3buj\u0105 nad\u0105\u017cy\u0107 za ich tempem.
To w\u0142a\u015bnie dlatego ten rozejm nie wygl\u0105da jak spokojne zako\u0144czenie kryzysu. Bardziej przypomina pauz\u0119, podczas kt\u00f3rej ka\u017cda ze stron sprawdza, ile naprawd\u0119 ugra\u0142a. Iran pokazuje, \u017ce umie wywo\u0142ywa\u0107 globalny niepok\u00f3j. Stany Zjednoczone pr\u00f3buj\u0105 odzyska\u0107 inicjatyw\u0119. Rosja i Chiny obserwuj\u0105, jak przesuwa si\u0119 \u015brodek ci\u0119\u017cko\u015bci.
\u015awiat nie zmieni\u0142 si\u0119 jeszcze ca\u0142kowicie, ale wyra\u017anie wszed\u0142 w bardziej niepewn\u0105 faz\u0119
Najuczciwiej by\u0142oby powiedzie\u0107 tak: to jeszcze nie jest pe\u0142na rewolucja w uk\u0142adzie si\u0142, ale bardzo wyra\u017any sygna\u0142, \u017ce stare zasady przestaj\u0105 dzia\u0142a\u0107 tak pewnie jak kiedy\u015b. Kryzys wok\u00f3\u0142 Iranu i Cie\u015bniny Ormuz pokazuje, \u017ce globalna r\u00f3wnowaga coraz bardziej opiera si\u0119 nie na stabilno\u015bci, lecz na nieustannym testowaniu granic.
I w\u0142a\u015bnie to mo\u017ce by\u0107 najwa\u017cniejszy wniosek. Nie sam rozejm, nie same komunikaty polityk\u00f3w i nie nawet chwilowe uspokojenie cen. Najwa\u017cniejsze jest to, \u017ce \u015bwiat coraz cz\u0119\u015bciej \u017cyje od kryzysu do kryzysu, a ka\u017cdy z nich zostawia po sobie troch\u0119 mniej zaufania do starego porz\u0105dku.
A kiedy zaufanie s\u0142abnie, zaczyna si\u0119 nowa epoka. Nie zawsze od razu. Ale wystarczaj\u0105co wyra\u017anie, by ju\u017c dzi\u015b by\u0142o wida\u0107, \u017ce wok\u00f3\u0142 Ormuzu nie toczy si\u0119 tylko walka o szlak morski. Toczy si\u0119 tam tak\u017ce walka o to, kto b\u0119dzie wyznacza\u0142 zasady w nadchodz\u0105cych latach.
Poza artyku\u0142em: tekst opar\u0142em na bie\u017c\u0105cych doniesieniach Reuters i AP dotycz\u0105cych kryzysu wok\u00f3\u0142 Ormuzu, za\u0142amania rozm\u00f3w z Iranem i wp\u0142ywu napi\u0119\u0107 na rynek ropy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"KRUCHY ROZEJM WOK\u00d3\u0141 IRANU I CIE\u015aNINA ORMUZ. CZY \u015aWIAT W\u0141A\u015aNIE WCHODZI W NOW\u0104 ER\u0118 GEOPOLITYKI? Na pierwszy rzut oka to tylko przerwa w \n [...]<\/a>","protected":false},"author":1,"featured_media":10662,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-10661","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/time24.pl.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10661","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/time24.pl.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/time24.pl.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/time24.pl.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/time24.pl.ua\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10661"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/time24.pl.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10661\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10663,"href":"https:\/\/time24.pl.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10661\/revisions\/10663"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/time24.pl.ua\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10662"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/time24.pl.ua\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10661"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/time24.pl.ua\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10661"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/time24.pl.ua\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10661"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}